Tijd voor vertrouwen is de titel van het boek van Robin Koster en Ruben Beijl, maar het had net zo goed een oproep kunnen zijn. Want vertrouwen lijkt steeds minder vanzelfsprekend in de relatie tussen inwoners en overheid. Inwoners voelen zich niet altijd gehoord, bestuurders ervaren scepsis en participatieprocessen lopen regelmatig vast. Tegelijkertijd wordt er volop geëxperimenteerd met nieuwe vormen van participatie, zoals burgerberaden. Maar wanneer draagt participatie nu écht bij aan vertrouwen?

In de Participatie Podcast gaat Saskia Fokkema hierover in gesprek met de auteurs van Tijd voor vertrouwen. Hun boodschap is helder en tegelijk confronterend: vertrouwen is geen startpunt van participatie, maar een mogelijke uitkomst ervan.

Tijd voor vertrouwen als antwoord op een diepere vraag

Het boek Tijd voor vertrouwen ontstond vanuit een gevoel van onvrede. Robin Koster werkt al jaren met participatietrajecten en burgerberaden en merkte dat het gesprek vaak bleef hangen bij de buitenkant: werkvormen, mandaten en procedures. Belangrijk, maar volgens hem niet waar het écht om draait.

De kernvraag achter Tijd voor vertrouwen is: wat gebeurt er tussen mensen wanneer ze met elkaar in gesprek gaan? Hoe ontstaat begrip, hoe ontstaat frictie, en hoe kan juist die frictie bijdragen aan betere besluiten? Samen met Ruben Beijl, die met een frisse blik vanuit theologie en marketing naar participatie keek, ging hij op zoek naar verdieping. Ruben observeerde zelfs een burgerberaad van binnenuit om te begrijpen wat er daadwerkelijk gebeurt aan tafel.

Gaandeweg werd duidelijk dat al die observaties één thema deelden: vertrouwen. Niet als iets wat je vooraf moet hebben, maar als iets dat langzaam kan groeien.

De participatiepiramide van wederkerigheid

Om dit proces hanteerbaar te maken, introduceren de auteurs in Tijd voor vertrouwen de participatiepiramide van wederkerigheid. Geen ladder waarbij ‘meer invloed’ automatisch beter is, maar een model dat uitgaat van gelijkwaardigheid tussen overheid en inwoners.

Onder de piramide ligt een vruchtbare voedingsbodem van drie essentiële voorwaarden: inclusiviteit, onafhankelijkheid en transparantie. Zonder deze basis werkt geen enkel participatieproces. Daarboven volgen lagen als veiligheid, constructieve conflicten, betrokkenheid en gezamenlijk resultaat. In totaal onderscheiden Koster en Beijl vijftien bouwstenen die samen laten zien hoe vertrouwen kan groeien.

Wat Tijd voor vertrouwen onderscheidt, is de nadruk op de parallelle beweging. Wat de overheid vraagt van inwoners )meedenken, verantwoordelijkheid nemen enz) vraagt tegelijkertijd iets van de overheid zelf: ruimte geven, kaders helder maken en bereid zijn om uitkomsten serieus te nemen.

In de podcast lichten de auteurs twee bouwstenen uit Tijd voor vertrouwen expliciet uit. De eerste is het vraagstuk. Niet elk onderwerp leent zich voor participatie, en zeker niet voor intensieve vormen zoals een burgerberaad. Een te technische of al dichtgetimmerde vraag leidt tot frustratie. Goede participatie begint met een betekenisvolle vraag: wat vinden we belangrijk? Welke waarden moeten leidend zijn?

De tweede bouwsteen is het mandaat. Wat gebeurt er met de uitkomsten van participatie? Volgens Tijd voor vertrouwen moet daar aan de voorkant volledige helderheid over zijn. Idealiter geldt: het advies wordt overgenomen, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om dat niet te doen. Dat vraagt lef van bestuurders, maar voorkomt schijnparticipatie en verlies van vertrouwen.

Luister voor meer tips naar de Participatie Podcast

Ben je benieuwd naar het hele gesprek over het boek ‘Tijd voor vertrouwen’ met de auteurs? Luister dan aflevering 27 van de Participatie Podcast. Dit kan via Spotify en de Apple Podcast.

Hulp nodig bij participatie?

Kun je wel wat hulp gebruiken bij jouw participatieproces? Of wil je zelf leren om beter te worden in participatie?

Volg een (incompany) training of kies voor de volledige leergang voor adviseur bewonersparticipatie bij Participatiecursus. Wij zijn de specialist voor maatwerk participatietrainingen.

Participatiebureau ParticipatieKracht staat voor je klaar met strategisch advies, participatiemanagement en gespreksleiding tijdens participatiebijeenkomsten. We helpen je graag verder met een goed doordacht participatieproces.