Participatie kan soms voelen als hard werken: complexe dossiers, uiteenlopende belangen, lastige gesprekken en de voortdurende zoektocht naar de juiste toon. Maar wat als je participatie eens kunt oefenen in een speelse, veilige én verrassend confronterende setting? In deze aflevering van de Participatie Podcast verkennen Saskia Fokkema en Bram Roggeveen precies dat. Samen met TwynstraGudde ontwikkelden zij de nieuwe serious game Kom aan Boord, een spel dat professionals helpt om participatie anders te benaderen, met meer plezier én meer impact.
Serious gaming: wanneer leren leuk wordt
Bram Roggeveen, werkzaam bij Goudvisie, maakt al jaren serious games voor organisaties. Niet om mensen te vermaken, maar om op een andere manier te leren: door te ervaren, uit te proberen, fouten te maken en opnieuw te beginnen. Volgens Bram schuilt hierin de kracht van serious gaming. “Een spel opent in vijf minuten deuren waar je als trainer soms een uur voor nodig hebt,” vertelt hij. Mensen stappen makkelijker in, er ontstaat energie en samen leer je veel sneller waar de echte pijnpunten en patronen in een team zitten.
Toch is serious gaming nog niet het eerste waar organisaties aan denken wanneer het over participatie gaat. Maar juist participatie leent zich perfect voor serious gaming omdat samenwerken, gedrag, aannames en communicatie centraal staan.
De zoektocht: van idee naar speelbaar serious gaming spel
De weg naar een goede serious game blijkt intensiever dan veel mensen denken. Het begint met brainstorms, schetsen en het bepalen van de leerdoelen: wat moeten spelers weten, begrijpen en ervaren na het spelen? Hoe vertaal je participatieprincipes naar spelelementen? En hoe zorg je ervoor dat het spel toegankelijk blijft, ook voor mensen die weinig voorkennis hebben?
Gaandeweg ontstond het idee van een speelbord met eilanden, opdrachten en munten. Een speelse metafoor van verbinden waarin spelers zowel individueel als gezamenlijk keuzes moeten maken. De opdrachten variëren van korte acties tot diepgaande reflectiemomenten. En omdat niet iedere groep dezelfde behoefte heeft, zijn er twee varianten ontwikkeld:
- Een luchtige variant voor teams die kennismaken met participatie of het onderwerp laagdrempelig willen verkennen.
- Een verdiepende variant voor ervaren participatieprofessionals die echt willen oefenen, analyseren en sparren.
Het spel lijkt licht, maar zit vol doordachte mechanismen die precies blootleggen hoe mensen samenwerken, waar het schuurt en wat er gebeurt onder tijdsdruk of bij schaarste, net als in echte participatieprocessen.
Een essentieel onderdeel van het ontwikkelproces is testen. Dat is spannend, vertelt Bram: “Je laat anderen kijken naar iets waar je maanden liefde en werk in hebt gestopt. En testgroepen zijn genadeloos eerlijk.” Soms bleek een opdracht te ingewikkeld, soms te vaag, soms te weinig verrassend. Maar juist die feedback maakte het spel beter.
Waarom serious game Kom aan Boord werkt
Het succes van het spel zit niet alleen in het spelelement, maar vooral in wat er daarna gebeurt. Omdat spelers tijdens het spel zó in de ervaring zitten, komen er spontaan patronen naar boven: wie neemt het voortouw, wie haakt af, wie luistert goed, wie gaat voor eigen winst? In de nabespreking worden deze patronen gekoppeld aan echte participatiesituaties. Zo ontstaat een krachtig leerproces dat veel verder gaat dan een theoretisch gesprek.
Daarnaast doorbreekt het spel hiërarchie. Een directeur, beleidsmedewerker en projectleider spelen als gelijken – iets wat in een regulier overleg zelden gebeurt. Iedereen krijgt een rol, iedereen maakt fouten en iedereen draagt bij. Dat maakt het gesprek over participatie opener, eerlijker en veel rijker.
Waarom betaal je meer voor een serious game dan voor een regulier bordspel?
In de podcast komt ook de vraag voorbij waarom een serious game zoals Kom aan Boord duurder is dan een regulier spel in de winkel. Het belangrijkste verschil: je koopt geen spel, maar een leerinstrument.
Een serious game is maatwerk wordt ontwikkeld door experts, bevat vakinhoudelijke kennis en wordt meerdere keren getest en verfijnd. Daarnaast wordt het niet in massaproductie gemaakt, maar in kleine oplages — wat de productiekosten hoger maakt.
Waar een bordspel vooral bedoeld is voor plezier, combineert Kom aan Boord spel, gedragsinzichten en participatie-expertise tot een training in doosvorm. Het is daarmee eerder te vergelijken met een professioneel ontwikkeltraject dan met een gezelschapsspel uit de spellenshop.
Een spel dat blijft hangen
Kort na de lancering werd Kom aan Boord gespeeld tijdens de Landelijke Omgevingsmanagementdag, waar deelnemers razend enthousiast reageerden op deze vorm van serious gaming. De combinatie van humor, herkenbaarheid, praktische opdrachten en diepgang bleek precies wat veel teams nodig hebben.
De boodschap van Bram en Saskia is duidelijk: participatie mag leuker. Door serious gaming, kunnen organisaties sneller en beter leren hoe participatie werkt én wat er nodig is om het samen écht goed te doen.
Luister voor meer tips naar de Participatie Podcast
Ben je benieuwd naar het hele gesprek over serious gaming met Bram Roggeveen? Luister dan aflevering 23 van de Participatie Podcast. Dit kan via Spotify en de Apple Podcast. Meer informatie over serious participatiegame ‘Kom aan boord’ lees je hier.
Hulp nodig bij participatie?
Kun je wel wat hulp gebruiken bij jouw participatieproces? Of wil je zelf leren om beter te worden in participatie?
Volg een (incompany) training of kies voor de volledige leergang voor adviseur bewonersparticipatie bij Participatiecursus. Wij zijn de specialist voor maatwerk participatietrainingen.
Participatiebureau ParticipatieKracht staat voor je klaar met strategisch advies, participatiemanagement en gespreksleiding tijdens participatiebijeenkomsten. We helpen je graag verder met een goed doordacht participatieproces.
