In de wereld van participatie en openbare ruimte denken we bij gedragsverandering vaak aan regels, handhaving en verbodsborden. Toch blijkt dat juist die aanpak zelden leidt tot duurzaam ander gedrag. In een recent gesprek in de Participatie Podcast stond daarom een andere benadering centraal: positieve gedragsbeïnvloeding. Geen opgeheven vingertje, maar slimme, menselijke interventies die gewenst gedrag stimuleren. Elles Masman weet er alles van.

Wat is positieve gedragsbeïnvloeding?

Positieve gedragsbeïnvloeding draait om het stimuleren van gewenst gedrag in plaats van het bestrijden van ongewenst gedrag. In plaats van te communiceren wat niet mag, maak je duidelijk wat wél de bedoeling is en waarom.

Dat lijkt een subtiel verschil, maar het effect is groot. Denk aan een bordje “Verboden te parkeren” versus een tijdelijke markering op straat met de tekst: “Tot hier parkeren – houd de bocht vrij voor de brandweer”. De boodschap is concreet, begrijpelijk en gekoppeld aan een herkenbaar belang. Dat vergroot de kans dat mensen hun gedrag aanpassen.

Belangrijk daarbij is transparantie. Positieve gedragsbeïnvloeding is geen manipulatie. Het maakt zichtbaar waarom bepaald gedrag gewenst is en welk effect het heeft op anderen.

Gedrag begrijpen vóór je het probeert te veranderen

Een cruciale stap is de gedragsanalyse. Wie vertoont het ongewenste gedrag? Waarom doen zij dat? Is het gemak? Onduidelijkheid? Gewoonte? Of speelt sociale norm een rol?

In plaats van genoegen te nemen met het eerste antwoord (“het zijn de bewoners”), vraagt een gedragsanalyse door. Soms blijken het bezoekers te zijn. Of mensen die verkeerd rijden omdat hun navigatiesysteem de straat als doorgaande route ziet. Door te observeren, meldingen te analyseren en gesprekken te voeren, ontstaat een completer beeld.

Pas daarna bepaal je: welke doelgroep wil ik bereiken en welk concreet gedrag wil ik veranderen? Zonder die scherpte blijft een interventie oppervlakkig.

Positieve gedragsbeïnvloeding in de praktijk

Elles noemt een mooi voorbeeld van positieve gedragsbeïnvloeding: het werken met tijdelijke sjablonen in de openbare ruimte. In plaats van extra borden te plaatsen, worden met verf korte, duidelijke boodschappen op straat aangebracht. Bijvoorbeeld bij kruispunten waar vaak fout wordt geparkeerd.

De kracht zit in meerdere elementen:

• Het is tijdelijk en valt daardoor op.
• Het benoemt het gewenste gedrag.
• Het maakt het ‘waarom’ zichtbaar.
• Het heeft een lichte, positieve toon.

Omdat de interventie niet permanent is, blijft hij effectief. Wat permanent aanwezig is, wordt op den duur onzichtbaar. Tijdelijkheid vergroot de attentiewaarde.

Ook bij toegankelijkheid werkt deze aanpak. Denk aan markeringen bij plekken waar fietsen de doorgang blokkeren voor mensen met een beperking. Door bewustwording te creëren in plaats van te straffen, ontstaat meer begrip én verandering.

Positieve gedragsbeïnvloeding en participatie

De link met participatie is sterk. Wie gedrag wil beïnvloeden, moet mensen serieus nemen en hun perspectief begrijpen. Observeren is daarbij net zo belangrijk als praten. Ga naar buiten, kijk hoe een plek wordt gebruikt en spreek mensen informeel aan.

Dat geldt niet alleen voor de ontwerpfase, maar juist ook voor beheer. Veel problemen ontstaan ná oplevering van een project. Als gedrag niet goed is meegenomen in het ontwerp, komen de gevolgen terecht bij beheerders en inwoners.

Positieve gedragsbeïnvloeding kan daarom ook worden gezien als een vorm van participatie in de beheerfase. Het is een manier om samen met gebruikers te werken aan betere oplossingen, zonder direct naar handhaving te grijpen.

Luister voor meer tips naar de Participatie Podcast

Ben je benieuwd naar het hele gesprek over positieve gedragsbeïnvloeding? Luister dan aflevering 34 van de Participatie Podcast. Dit kan via Spotify en de Apple Podcast.

Hulp nodig bij participatie?

Kun je wel wat hulp gebruiken bij jouw participatieproces? Of wil je zelf leren om beter te worden in participatie?

Volg een (incompany) training of kies voor de volledige leergang voor adviseur bewonersparticipatie bij Participatiecursus. Wij zijn de specialist voor maatwerk participatietrainingen.

Participatiebureau ParticipatieKracht staat voor je klaar met strategisch advies, participatiemanagement en gespreksleiding tijdens participatiebijeenkomsten. We helpen je graag verder met een goed doordacht participatieproces.