In vacatureteksten waarin wordt gezocht naar een participatieprofessional staat vaak dat je “politiek-bestuurlijk sensitief” moet zijn. Maar wat betekent dat eigenlijk? En hoe ontwikkel je die vaardigheid als je dagelijks met inwoners, bestuurders en collega-ambtenaren samenwerkt?

In de Participatie Podcast ging host Saskia Fokkema hierover in gesprek met Michel de Visser: voormalig deelgemeentewethouder in Rotterdam, schrijver van een boek over politieke sensitiviteit en oprichter van Polisense, een bureau dat professionals helpt om deze vaardigheid te versterken.

De podcast geeft mooie inzichten voor iedereen die zich beweegt in het krachtenveld van bestuur, beleid en samenleving.

De fascinatie voor het politieke spel

Michel is bedrijfseconoom van oorsprong en werkte eerst bij een consultancybureau. Toch trok het openbaar bestuur hem al van jongs af aan: “Als klein jongetje vroeg ik me al af waarom politici zeggen wat ze zeggen en vooral waarom ze dingen níet zeggen.”

Na zes jaar als deelgemeentewethouder en als adviseur in het sociaal domein, raakte hij gefascineerd door het onzichtbare politieke spel dat vaak ónder besluiten ligt. Dat leidde uiteindelijk tot zijn boek, waarin hij topmensen interviewde over hoe zij politieke sensitiviteit toepassen in de praktijk.

Wat ís politieke sensitiviteit nou echt?

Michel definieert politieke sensitiviteit als:

“De vaardigheid om in een situatie waar je met anderen moet samenwerken, de uitkomst te beïnvloeden.”

Let op: het gaat dus niet om manipuleren, maar om:

• reëel zicht hebben op belangen en machtsverhoudingen,
• begrijpen hoe rollen zich tot elkaar verhouden,
• weten wanneer je duwt, wanneer je remt en wanneer je stil houdt,
• en bovenal: het proces doorzien en daarop kunnen handelen.

Deze vaardigheid is essentieel voor participatieprofessionals, zegt Michel, omdat je continu schakelt tussen inwoners, ambtenaren, bestuurders, raadsleden en soms ook media en belangenorganisaties.

Wethouders willen geen ja-knikkers

Saskia vroeg Michel hoe hij tijdens zijn wethouderschap de samenwerking met ambtenaren ervoer. Zijn antwoord is een geruststellende boodschap voor iedereen die weleens twijfelt of je een bestuurder mag tegenspreken: “De beste gesprekken waren die waarin ambtenaren me tegengas gaven. Je hebt niets aan mensen die je alleen maar gelijk geven.”

Tegenspraak is dus niet gevaarlijk, het is juist professioneel. Maar hoe doe je dat zonder de relatie te beschadigen? Daar zit precies die sensitiviteit: weten hoe en wanneer je iets brengt.

Hoe ontwikkel je politieke sensitiviteit?

Michel ziet een paar belangrijke manieren om politieke antennes te trainen:

• Begrijp de verschillende rollen
  Weet wat een wethouder doet, wat de raad beslist en wat jouw verantwoordelijkheid is. Dat voorkomt frustratie wanneer politieke keuzes inhoudelijke logica “overrulen”.

• Observeer het politieke spel
  Ga naar raadsvergaderingen, woon eens een debat bij en kijk goed wie met wie praat. Let dus niet alleen op formele momenten, maar ook op de wandelgangen.
  
• Begrijp belangen en macht
  Formele macht ligt bij bestuur en raad. Maar informele macht is overal: media, bewonersinitiatieven, lobbygroepen en maatschappelijke organisaties hebben ook macht. Hoe beter je dit spel begrijpt, hoe effectiever je wordt.

• Reflecteer met collega’s
  Bespreek casussen: wat zag je gebeuren? Welke belangen speelde je mee? Wat had je anders kunnen doen? Politieke sensitiviteit leer je vooral in dialoog.

De politieke cyclus: timing is alles

Michel bevestigt een veelgehoord patroon: het eerste jaar na verkiezingen draait om het realiseren van verkiezingsbeloften, het tweede en derde jaar bieden ruimte voor moeilijke keuzes, en in het laatste jaar wordt het allemaal weer spannender.

Voor ambtenaren betekent dat: Denken in timing. “Smeed het ijzer als het heet is. Kaarten leg je op tafel als het momentum er is.”

Dit is geen politieke spelletjes spelen, dit is realistisch omgaan met bestuurlijke ritmes. En soms kan dat zelfs in het voordeel van bewoners werken.

Luister voor meer tips naar de Participatie Podcast

Ben je benieuwd naar het hele gesprek met Michel de Visser en wil jij handiger worden in het politiek-bestuurlijk krachtenveld? Luister dan aflevering 21 van de Participatie Podcast. Dit kan via Spotify en de Apple Podcast.

Hulp nodig bij participatie?

Kun je wel wat hulp gebruiken bij jouw participatieproces? Of wil je zelf leren om beter te worden in participatie?

Volg een (incompany) training of kies voor de volledige leergang voor adviseur bewonersparticipatie bij Participatiecursus. Wij zijn de specialist voor maatwerk participatietrainingen.

Participatiebureau ParticipatieKracht staat voor je klaar met strategisch advies, participatiemanagement en gespreksleiding tijdens participatiebijeenkomsten. We helpen je graag verder met een goed doordacht participatieproces.