In de nieuwste aflevering van de Participatie Podcast gaat Saskia Fokkema in gesprek met Sarah Ros, dé expert in Nederland als het gaat om participatie onder de Omgevingswet. Vanuit haar ervaring als stedenbouwkundige en adviseur van gemeenten, provincies en het Rijk, neemt Sarah ons mee in de wereld van participatie, regelgeving en de dagelijkse praktijk van samenwerken aan de leefomgeving. Sarah is tevens gastdocent bij onze leergang voor adviseur bewonersparticipatie.
De Omgevingwet: van vrijblijvend naar verplicht
Participatie is niet nieuw. Gemeenten en initiatiefnemers werken al lang met bewoners en belanghebbenden samen. Wat de Omgevingswet heeft veranderd, is dat participatie bij bepaalde besluiten verplicht is geworden. Dat geldt bijvoorbeeld bij het maken van een omgevingsplan, een omgevingsvisie of een programma. Ook initiatiefnemers die een omgevingsvergunning aanvragen, moeten aangeven of ze aan participatie hebben gedaan. Daarmee is participatie niet langer een luxe of een extraatje, maar een structureel onderdeel van het besluitvormingsproces.
Toch legt de wet niet alles vast. “De hoe-vraag is niet geregeld,” legt Sarah uit. “Participatie is maatwerk. De manier waarop je het organiseert, hangt af van het onderwerp, de doelgroep en de omgeving.” De wet schrijft dus niet voor hoe participatie moet worden gedaan, maar wel wanneer en bij welke besluiten het verplicht is.
Een belangrijk begrip in de Omgevingswet is dat participatie ‘vormvrij’ is. Dat betekent dat initiatiefnemers en overheden zelf mogen bepalen hoe ze participatie vormgeven. Een gemeente mag dus niet afdwingen dat een initiatiefnemer een specifieke methode gebruikt, zoals een informatieavond of enquête. Dat geeft vrijheid, maar kan ook tot verwarring leiden. “Veel gemeenten willen initiatiefnemers graag helpen met formats of richtlijnen,” zegt Sarah. “Maar de wetgever heeft participatie juist bewust vormvrij gelaten.”
Vrijheid betekent echter niet vrijblijvendheid. Een initiatiefnemer die bij de aanvraag van een omgevingsvergunning aangeeft aan participatie te hebben gedaan, moet wel kunnen laten zien hoe dat is gebeurd en wat de resultaten waren. Gemeenten kunnen vervolgens beoordelen of dat voldoende was. Vinden ze het onvoldoende? Dan mogen ze de aanvraag niet zomaar afwijzen, maar kunnen ze bijvoorbeeld extra zienswijzen opvragen of zelf met belanghebbenden in gesprek gaan.
Verantwoordelijkheid en rolverdeling bij participatie onder de Omgevingswet
De Omgevingswet heeft ook de rolverdeling tussen overheid en initiatiefnemer veranderd. Waar gemeenten vroeger vaak zelf de regie hadden over participatie, ligt die verantwoordelijkheid nu soms bij de initiatiefnemer. Dat kan best even wennen zijn. “Gemeenten voelen zich vaak verantwoordelijk voor wat er in hun gebied gebeurt,” zegt Sarah. “Maar bij een buitenplanse omgevingsactiviteit (BOPA) is het echt de initiatiefnemer die aan zet is.”
Toch blijft het belangrijk om goed samen te werken. Zeker bij gebiedsontwikkelingen waar meerdere partijen bij betrokken zijn, is het essentieel om van tevoren afspraken te maken over wie wat doet en wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor de participatie en de verslaglegging.
Evaluatie van de Omgevingswet i.r.t. participatie
Sarah is ook betrokken bij de evaluatie van de Omgevingswet. In dat proces wordt gekeken hoe de wet in de praktijk uitpakt en of aanpassingen nodig zijn. Participatie is daarbij een belangrijk thema. Hoewel het nog te vroeg is voor grote conclusies, verwacht Sarah dat er in de toekomst meer duidelijkheid zal komen over de uitvoering en verwachtingen rond participatie. “De wet zelf regelt niet zoveel, maar de effecten in de praktijk zijn groot,” zegt ze.
Ze benadrukt dat goede participatie niet alleen een wettelijke verplichting is, maar vooral een kans om beter beleid te maken. “Als je participatie goed doet, krijg je plannen die meer gedragen zijn en beter passen bij wat er in de samenleving leeft.”
Luister voor meer tips naar de Participatie Podcast
Ben je benieuwd naar het hele gesprek met Sarah Ros? Luister dan aflevering 22 van de Participatie Podcast. Dit kan via Spotify en de Apple Podcast.
Hulp nodig bij participatie?
Kun je wel wat hulp gebruiken bij jouw participatieproces? Of wil je zelf leren om beter te worden in participatie?
Volg een (incompany) training of kies voor de volledige leergang voor adviseur bewonersparticipatie bij Participatiecursus. Wij zijn de specialist voor maatwerk participatietrainingen.
Participatiebureau ParticipatieKracht staat voor je klaar met strategisch advies, participatiemanagement en gespreksleiding tijdens participatiebijeenkomsten. We helpen je graag verder met een goed doordacht participatieproces.
