Participatie is niet meer weg te denken uit het lokale bestuur. Inwoners willen meepraten, meedenken en invloed uitoefenen op besluiten die hun leefomgeving raken. Tegelijkertijd worstelen veel gemeenten met de vraag: wie gaat waarover, en wanneer? In de Participatie Podcast gaat Saskia Fokkema in gesprek met Marleen van der Meulen, (voormalig) raadslid in de gemeente Lochem, over de rol van de gemeenteraad bij participatie en wat daarin beter kan.
Marleen kijkt terug op twaalf jaar ervaring in de gemeenteraad en deelt openhartig waar participatie schuurt, waar het goed gaat en wat nieuwe raadsleden nodig hebben om hun rol goed te kunnen vervullen.
De gemeenteraad en eerste ervaringen met participatie
Voor veel raadsleden begint participatie niet in een beleidsstuk, maar aan de inspraaktafel. Ook voor Marleen was dat het moment waarop “de schellen van haar ogen vielen”. Inwoners vertelden dat alles was misgegaan in een participatietraject. Als raadslid voel je dan direct de neiging om in te grijpen.
Maar bij nader onderzoek bleek het beeld genuanceerder. Er waren bijeenkomsten geweest, inwoners waren gehoord, maar verwachtingen bleken niet goed gemanaged. Mensen dachten dat er nog van alles mogelijk was, terwijl de gemeenteraad al eerder kaders had vastgesteld. Dat spanningsveld komt in veel gemeenten terug: participatie zonder duidelijkheid leidt tot teleurstelling.
De gemeenteraad, kaders en verwachtingenmanagement
Een belangrijke les uit de podcast is dat participatie niet los gezien kan worden van eerder genomen besluiten. De gemeenteraad stelt kaders vast: beleid, visies en plannen die vaak al jaren bestaan. Als inwoners pas laat in een proces betrokken worden, zonder helder te weten wat nog openligt en wat niet, ontstaat er onbegrip.
Marleen benadrukt dat verwachtingenmanagement cruciaal is. Inwoners moeten weten wat kunnen zij beïnvloeden en waar houdt hun invloed op? Dat vraagt om duidelijkheid aan de voorkant, zowel in participatieplannen als in communicatie. Als dat niet gebeurt, belanden inwoners alsnog bij de gemeenteraad om hun gelijk te halen — terwijl de speelruimte er simpelweg niet meer is.
De gemeenteraad en de verschillende rollen bij participatie
In de podcast wordt helder uitgelegd dat de gemeenteraad meerdere rollen heeft bij participatie. Allereerst is er de kaderstellende rol: het vaststellen van participatiebeleid en verordeningen. Vervolgens de controlerende rol: is participatie uitgevoerd zoals afgesproken? En ten slotte de volksvertegenwoordigende rol: het luisteren naar signalen uit de samenleving.
Juist die laatste rol kan ingewikkeld zijn. Raadsleden wonen tussen hun kiezers, ontmoeten hen op de sportclub of in de supermarkt. Wanneer een besluit slecht uitpakt voor een kleine, goed georganiseerde groep, kan dat persoonlijk wringen. Toch vraagt het raadswerk soms om impopulaire beslissingen in het algemeen belang. Dat maakt rolzuiverheid essentieel.
De gemeenteraad en nieuwe raadsleden: hoe kom je op vlieghoogte?
Met gemeenteraadsverkiezingen in aantocht is er in de podcast veel aandacht voor nieuwe raadsleden. Zij krijgen te maken met complexe dossiers, lopende participatietrajecten en een veelheid aan regels en rollen. Marleen adviseert nieuwe raadsleden om zich actief te verdiepen in participatie: wat is de historie, welke kaders zijn al vastgesteld en waar gaat de gemeenteraad wel en niet over?
Dat kan door participatieplannen en -verslagen goed te lezen, vragen te stellen aan de griffie en ambtenaren te bellen voor toelichting. Daarnaast kan een meer ervaringsgerichte aanpak helpen, zoals de participatiegame Kom aan boord. In deze game stappen raadsleden spelenderwijs in realistische participatiesituaties en leren zij welke keuzes zij hebben, welke rollen zij vervullen en waar het vaak misgaat. Zo komen nieuwe raadsleden sneller op vlieghoogte en krijgen zij beter zicht op hun rol binnen participatieprocessen.
Luister voor meer tips naar de Participatie Podcast
Ben je benieuwd naar het hele gesprek over participatie en de gemeenteraad? Luister dan aflevering 30 van de Participatie Podcast. Dit kan via Spotify en de Apple Podcast. Meer informatie over de participatiegame ‘kom aan boord’ vind je hier: Kom aan boord
Hulp nodig bij participatie?
Kun je wel wat hulp gebruiken bij jouw participatieproces? Of wil je zelf leren om beter te worden in participatie?
Volg een (incompany) training of kies voor de volledige leergang voor adviseur bewonersparticipatie bij Participatiecursus. Wij zijn de specialist voor maatwerk participatietrainingen.
Participatiebureau ParticipatieKracht staat voor je klaar met strategisch advies, participatiemanagement en gespreksleiding tijdens participatiebijeenkomsten. We helpen je graag verder met een goed doordacht participatieproces.
