Wanneer doe je participatie eigenlijk goed? Het is een vraag die veel participatieprofessionals, beleidsmakers en bestuurders bezighoudt. Iedereen wil het “goed doen”, maar in de praktijk blijkt dat lastiger dan gedacht. In de Participatie Podcast ging Saskia Fokkema in gesprek met Martine de Jong (TwynstraGudde, BINT en Erasmus Universiteit) over deze vraag. Centraal in het gesprek staan de 16 vuistregels voor succesvolle participatie en vooral wat deze 16 vuistregels in de dagelijkse praktijk van participatieprofessionals vragen.
Van bekende adviezen naar de 16 vuistregels
De 16 vuistregels zijn ontwikkeld in opdracht van het Kennisknooppunt Participatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Martine de Jong werkte hierbij samen met Marlijn van Hulst, Ingmar van Meerkerk en Joshua Cohen. Je vindt de bijbehorende rapporten hier.
Die adviezen zijn inmiddels samengebracht in de 16 vuistregels voor succesvolle participatie. De vraag die de onderzoekers zichzelf stelden was waarom lukt het zo vaak niet om deze 16 vuistregels ook echt toe te passen?
De weerbarstige praktijk van participatie
De praktijk van participatie blijkt weerbarstig. De 16 vuistregels zijn helder, maar de context waarin ze toegepast moeten worden is complex. Participatieprofessionals werken op het snijvlak van organisatie en samenleving, tussen bestuurders, ambtenaren, bewoners en andere stakeholders met uiteenlopende belangen.
Juist in die spanning laten de 16 vuistregels zien dat participatie geen technisch proces is. Het vraagt om afwegingen, keuzes en professionele stevigheid, vaak onder tijdsdruk en met beperkte ruimte.
Om houvast te bieden zijn de 16 vuistregels onderverdeeld in vier categorieën:
- Ontwerpen: vuistregels over het zorgvuldig opzetten van een participatieproces
- Verbinden: vuistregels over relaties, vertrouwen en communicatie
- Vastleggen: vuistregels over transparantie, verslaglegging en terugkoppeling
- Integreren: vuistregels over het doorwerken van participatie in beleid en uitvoering
Deze indeling helpt om de 16 vuistregels te begrijpen, maar het is geen vast stappenplan. Alle vuistregels vragen gedurende het hele proces aandacht.
Professionele zelfkennis en interne steun
Een belangrijke conclusie is dat de 16 vuistregels niet los te zien zijn van de persoon die ermee werkt. De participatieprofessional is zelf het belangrijkste instrument. Dat vraagt om zelfkennis: weten wat je raakt, hoe je reageert onder druk en waar je grenzen liggen.
De 16 vuistregels laten zien dat kwetsbaarheid en authenticiteit vaak effectiever zijn dan afstandelijke of sterk gepolijste taal. Door mens te blijven in het proces, ontstaat ruimte voor vertrouwen en verbinding.
Wat in de praktijk vaak onderschat wordt, is hoeveel tijd het kost om de 16 vuistregels intern waar te maken. Participatieprofessionals zijn veel bezig met het meenemen van collega’s, het organiseren van bestuurlijke rugdekking en het afstemmen van verwachtingen.
Zonder interne steun is het moeilijk om extern volgens de 16 vuistregels te werken. Participatie vraagt daarom niet alleen om betrokkenheid van bewoners en stakeholders, maar ook om een organisatie die bereid is ruimte te geven en te leren.
Geen checklist
De 16 vuistregels voor succesvolle participatie zijn geen afvinklijst, maar een kompas. Ze helpen bij het ontwerpen van participatieprocessen, bij gesprekken met opdrachtgevers en bij professionele ontwikkeling.
Een praktische manier om met de 16 vuistregels te werken, is door er twee of drie te kiezen waar je bewust aandacht aan wilt besteden. Niet om alles tegelijk perfect te doen, maar om stap voor stap sterker te worden in een vak dat per definitie complex is.
Participatie goed doen volgens de 16 vuistregels vraagt geen perfectie, maar aandacht, reflectie en de moed om het ongemak niet uit de weg te gaan.
Luister voor meer tips naar de Participatie Podcast
Ben je benieuwd naar het hele gesprek over de 16 vuistregels met Martine de Jong? Luister dan aflevering 24 van de Participatie Podcast. Dit kan via Spotify en de Apple Podcast. Meer informatie over serious participatiegame ‘Kom aan boord’ lees je hier.
Hulp nodig bij participatie?
Kun je wel wat hulp gebruiken bij jouw participatieproces? Of wil je zelf leren om beter te worden in participatie?
Volg een (incompany) training of kies voor de volledige leergang voor adviseur bewonersparticipatie bij Participatiecursus. Wij zijn de specialist voor maatwerk participatietrainingen.
Participatiebureau ParticipatieKracht staat voor je klaar met strategisch advies, participatiemanagement en gespreksleiding tijdens participatiebijeenkomsten. We helpen je graag verder met een goed doordacht participatieproces.
