Participatie is een vak apart. Het raakt beleid, uitvoering, communicatie, juridische kaders, politiek-bestuurlijke verhoudingen én het echte gesprek met inwoners. Dat maakt het ook lastig om een passende opleiding te kiezen: zoek je vooral kennis, vaardigheden, of juist een complete professionaliseringsslag?

In dit artikel help ik je kiezen. Je krijgt:

• een overzicht van de verschillende soorten participatie-opleidingen,
• de verschillen tussen incompany trainingen, online cursussen en een live leergang,
• én een praktische keuzechecklist waarmee je vandaag nog kunt bepalen wat bij jou past.

Wat bedoel jij met ‘participatie’?

Veel zoekers bedoelen met “participatie” één van deze contexten (of een mix):

• Bewonersparticipatie/inwonerparticipatie in het publieke domein (gemeenten, corporaties, gebiedsontwikkeling), hier valt ook huurdersparticipatie onder.
• Participatie onder de Omgevingswet en Wet versterking participatie op decentraal niveau: beleid en verordening, rolverdeling, participatieverslag, procesvereisten.
• Organiseren en begeleiden van participatiebijeenkomsten: werkvormen, gespreksleiding, omgaan met spanning.
• Strategisch participatieadvies: participatieaanpak bij complexe opgaven, bestuurlijke gevoeligheid, organisatieontwikkeling.

Tip: kies je opleiding niet op titel, maar op jouw dominante praktijkvraag: “Waar loop ik het komende jaar het meest op vast?”.

De participatieopleidingen waar we het hier over hebben zijn vooral geschikt voor mensen die werken bij de overheid (gemeente, provincie, rijk, waterschap), woningcorporaties, projectontwikkelaars, aannemers, bouwbedrijven en adviesbureaus. Het maakt daarbij niet uit of dit in loondienst is of als ZZP-er.

Let op: we hebben het hier nadrukkelijk NIET over participatie zoals dat wordt bedoeld in de Participatiewet.

3 soorten participatie opleidingen

Er zijn grofweg drie soorten participatie opleidingen die je veel terugziet in Nederland.

1) Incompany participatie training: samen leren met je organisatie

Een incompany training volg je samen met je eigen collega’s. Wanneer dit het beste werkt:

• Als je met een team (of organisatiebreed) één werkwijze en taal wilt ontwikkelen.
• Als je wilt aansluiten op jullie participatiebeleid, opgaven, doelgroep en interne rollen.
• Als “participatie” niet bij één persoon hoort, maar bij meerdere disciplines.

Een goede incompany training wordt afgestemd op jullie praktijk: type opgaven, niveau van deelnemers, en bestaande aanpak/beleid.

Als je kiest voor een incompany training via ParticipatieKracht Academie (voorheen Participatiecursus) dan wordt de training op maat gemaakt. Voorbeelden hiervan voor eerdere opdrachtgevers zijn:

• Basiscursus participatie
• Participatieplan maken
• Werkvormen kiezen
• Omgaan met weerstand
• Gespreksleiding
• Werken met eigen participatiebeleid

Bij het kiezen van een opleider is het handig om op de volgende zaken te letten:

• Is er een intake om leerdoelen scherp te krijgen?
• Is er ruimte voor jullie eigen casuïstiek?
• Hebben de trainers zowel vakkennis als didactische kennis en ervaring?

Sommige aanbieders bieden expliciet vervolg in de vorm van coaching on the job (intervisie, meelezen van participatieplannen, feedback op bijeenkomsten). Dat is goud waard als je wilt dat het niet bij “een leuke trainingsdag” blijft, zo zorg je namelijk voor een betere transfer van het geleerde naar de praktijk. ParticipatieKracht Academie heeft voldoende ervaren trainers die ook een bijdrage kunnen leveren in de fase na de trainingsdag.

Incompany trainingen vinden in principe altijd plaats op een locatie die de opdrachtgever zelf regelt. ParticipatieKracht Academie heeft een eigen trainingsruimte in Deventer die ook in te zetten is voor incompany trainingen. De datum van een incompany training wordt in overleg bepaald.

2) Online participatie opleiding: flexibel, zelfstandig, eigen tempo

Online leren neemt steeds meer toe. Het biedt flexibiliteit in locatie en tijd. Wanneer dit het beste werkt:

• Als je zelfstandig wilt leren, of als je agenda lastig voorspelbaar is.
• Als je vooral wilt investeren in kennis + toepassen op je eigen werk, maar niet per se vaste lesdagen nodig hebt.
• Als je een nieuwe rol induikt (bijv. participatieadviseur) en snel structuur zoekt.

ParticipatieKracht Academie heeft een groeiend online aanbod van participatie opleidingen. Zo kun de je de leergang adviseur bewonersparticipatie online volgen, inclusief maandelijkse online meet-ups. Je krijgt instructie via video’s en aanvullend informatie via tekst of audio. Ook zijn er volop handige formats beschikbaar die je meteen kunt toepassen in je eigen werk. Een online opleiding volgen vraagt wel discipline. Naast de volledige leergang zijn er steeds meer kortere online cursussen beschikbaar.

Waar je op moet letten bij het kiezen van een online opleiding:

• Zit er een mix in van kennis, inzicht en toepassing (oefeningen, reflectie, opdrachten)?
• Is er (optioneel) interactie of begeleiding?
• Krijg je hulpmiddelen die je in je werk direct gebruikt (formats, checklists, voorbeelden)?

Het enige dat je nodig hebt voor het volgen van een online participatie opleiding is een computer met internetverbinding. Je kunt natuurlijk de opleiding ook volgen via laptop of ipad. Zelfs op je telefoon kun je filmpjes kijken.

3) Leergangen: verdiepen, oefenen en groeien in je rol

Wil je echt een slag maken en voor een stevige basis zorgen? Dan kies je voor een leergang. Dit zijn participatie opleidingen van meerdere dagen. Bij ParticipatieKracht Academie duurt de live-variant van de leergang adviseur bewonersparticipatie 8 dagen. Voor de online variant van deze leergang heb je ongeveer dezelfde tijd nodig, afhankelijk van hoeveel tijd je besteed aan de oefeningen.

Een leergang werk het beste:

• Als je een (nieuwe) specialistische rol hebt of ambieert (participatieadviseur/strategisch adviseur).
• Als je wilt leren over een langere periode, zodat je kunt toepassen, terugkoppelen en bijsturen.
• Als je leert door uitwisseling met anderen en door oefenen, dit geldt alleen voor de live-variant.

Een leergang is meestal wel een hogere investering dan bij een incompany training of een online cursus. Omdat je langer bezig bent met de lesstof blijft deze veel beter ‘hangen’. Het leerrendement van een leergang is daarom hoger dan van een 1-daagse training.

Waar je op moet letten bij het kiezen van een leergang:

• Is er voldoende aandacht voor jouw houding en rol (naast methodes)?
• Is er ruimte om te oefenen met jouw eigen werksituaties?
• Zijn er gastdocenten of meerdere perspectieven (praktijk, beleid, bestuur)?

Bij een leergang heb je te maken met vaste lesdagen. Bij ParticipatieKracht Academie hebben we ervoor gekozen om deze te verspreiden over de week zodat je niet elke keer dezelfde dag mist op je werk of thuis. Ook zijn de lesdagen goed verspreid over een langere periode. Hierdoor is het goed te combineren met werk, zeker omdat het geleerde direct toegepast kan worden.

Zo kies je de participatie opleiding die bij jou past

Gebruik onderstaande vragen als een snelle checklist om te ontdekken wat voor soort participatie opleiding bij jou past.

Stap 1: Wat is je primaire leerdoel?

Kies er één die het meest klopt:

1. Basis op orde (begrippen, participatieplan maken, Omgevingswet-context)
2. Bijeenkomsten beter begeleiden (werkvormen, gespreksleiding, omgaan met weerstand)
3. Participatie professioneel adviseren (aanpak ontwerpen, rolzuiverheid, organisatie meenemen)
4. Strategisch niveau (beleid, complexe opgaven, bestuurlijke arena, governance)

Stap 2: Wat is je context?

• Leer je alleen, of moet je organisatie mee veranderen?
• Heb je een participatiebeleid waar je mee móét werken?
• Werk je in het fysieke domein (Omgevingswet), sociaal domein, corporatie, of gebiedsontwikkeling?

Als meerdere collega’s dezelfde knelpunten ervaren, is incompany bijna altijd de snelste route naar gezamenlijke kwaliteit.

Stap 3: Hoe leer jij het beste?

• Heb je baat bij structuur en live contact → kijk naar een leergang.
• Kun je goed zelfstandig plannen en doorpakken → online kan perfect zijn.
• Wil je vooral korte, doelgerichte stappen met je team → incompany werkt vaak het meest efficiënt.

Stap 4: Wil je ook borging/transfer?

Als je “ja” zegt op één van deze, zoek dan een aanbieder met transferbegeleiding:

• “We willen na afloop een vaste werkwijze, formats, of intervisie.”
• “We willen feedback op echte participatieplannen/bijeenkomsten.”
• “We willen dat nieuw gedrag ook echt blijft.”

Als je dit wil dan is “coaching on the job” is dan een term om op te letten.

Veelgemaakte fouten bij het kiezen van participatie opleidingen

Een opleiding kiezen is best lastig en soms merk je dat je de verkeerde keuze hebt gemaakt. Dat overkomt helaas teveel mensen. Dit zijn de veelgemaakte fouten bij het kiezen van een participatie opleiding:

1. Kiezen op titel, niet op leerdoel (“participatie training” kan van alles betekenen).
2. Alleen kennis halen terwijl je eigenlijk vaardigheden en rolbewustzijn nodig hebt.
3. Solo leren terwijl de organisatie de grootste bottleneck is (mandaat, rollen, proces, beleid).
4. Geen transfer regelen: na 2 weken is iedereen terug in de oude praktijk.

Zo kies je de goede participatie opleiding

Als je twijfelt over de juiste participatie opleiding dan werkt deze volgorde van opleiden goed:

1. Start met de basis, zoals incompany “Werken met eigen participatiebeleid” of de leergang adviseur bewonersparticipatie
2. Verdiep met praktische trainingen zoals werkvormen kiezen, gespreksleiding enz.
3. Verbreed en/of verdiep met opleidingen die één methode leren

ParticipatieKracht Academie kan je vrijblijvend adviseren over wat voor jou de beste keuze is.

Selecteer een echte participatietrainer

Let ook op wie de training geeft (en hoe die is opgeleid). Bij het kiezen van een participatie-opleiding gaat het niet alleen om de inhoud, maar ook om de mensen voor de groep. Dat wordt in vergelijkingen vaak vergeten, terwijl juist in dit vak de trainer of docent een enorme invloed heeft op wat je leert en vooral op wat je daarna in de praktijk anders doet.

Zijn de trainers didactisch opgeleid?

Goede participatietrainers zijn meestal sterke praktijkprofessionals. Maar praktijkervaring alleen is niet genoeg. Stel jezelf (of de aanbieder) daarom deze vragen:

• Hebben de trainers een didactische of trainersopleiding gevolgd?
• Wordt er gewerkt met een vast onderwijskundig ontwerp (leerdoelen, opbouw, werkvormen, reflectie)?
• Is er sprake van intervisie of supervisie tussen trainers?
• Wordt de kwaliteit van het onderwijs geëvalueerd en doorontwikkeld?

Bij langere trajecten, zoals een leergang, is het extra relevant dat er wordt gewerkt met meerdere docenten of gasttrainers die onderling afstemmen, zodat deelnemers niet losse puzzelstukjes krijgen maar één samenhangende leerroute.

Bij ParticipatieKracht Academie worden alle trainingen onder supervisie van een NOBTRA-gecertificeerd trainer ontworpen. Hierdoor zitten deze trainingen didactisch goed in elkaar. Als deelnemer merk je dat doordat de training goed aansluit op de dagelijkse werkpraktijk en je het geleerde direct kunt toepassen.

Opleiding voor participatieadviseur

Leer je een methode of word je een allround participatieadviseur? Dat is een belangrijke vraag om bij stil te staan. Er is geen goed of fout, wel regelmatig een mis match tussen deelnemer en opleider.

Opleiding tot allround participatieadviseur

• Zorgt voor een degelijk fundament met een begrippenkader en inzicht in wet- en regelgeving.
• Richt zich op houding, rolopvatting en professionele identiteit.
• Besteedt aandacht aan organisatiecontext, politiek-bestuurlijke gevoeligheid en beleidskaders.
• Leert je meerdere aanpakken en werkvormen kiezen, afhankelijk van de situatie.
• Helpt je om participatieprocessen te ontwerpen en te vertalen naar participatiebijeenkomsten en/of online participatie.

Opleiding in één specifieke methode

• Gaat diep in op één denkkader of aanpak.
• Is vaak sterk voor uitdagende en complexe processen.
• Minder breed toepasbaar als je in wisselende contexten werkt.

Voor veel professionals is het verstandig om eerst breed te worden opgeleid tot participatieadviseur, en daarna gericht op je werkpraktijk verdieping te zoeken in één of meerdere methodieken. Zo kun je je later specialiseren via bijvoorbeeld een leergang in Deep Democracy, SOM of De Nieuwe Route, afhankelijk van het type opgaven waarmee je werkt, de dynamiek die je vaak tegenkomt en de rol die jij vervult.

Een brede opleiding geeft je een stabiele basis om verder op te bouwen. Op dit moment is de leergang adviseur bewonersparticipatie de meest complete participatie opleiding in Nederland.

Persoonlijk advies participatie opleiding

Mogelijk weet jij na het lezen van dit artikel wat voor soort participatie opleiding bij jou past en kun je hier zelf vervolgacties opnemen. Mocht je twijfelen of gewoon eens willen sparren over jouw leerwensen, neem dan vrijblijvend contact met ons op. We denken graag mee én geven eerlijk advies. Want we willen dat jij gaat leren wat het beste bij jouw wensen past. Als dat bij een andere opleider beter kan, dan zeggen we dat ook.

Mail naar info@participatiekracht.nl om een bel- of Teams-afspraak te maken. Als je meteen laat weten op welke momenten je het beste bereikbaar bent plannen we een afspraak met je in.

Overweeg je de leergang voor adviseur bewonersparticipatie? Dan is deze podcast een aanrader om te luisteren. Saskia Fokkema legt hierin uit wanneer je voor deze opleiding kiest en wanneer je beter voor een andere opleiding kunt gaan.