De politieke verhoudingen en invloeden in een organisatie kunnen een participatieproces maken of breken. Maar wat houdt dat eigenlijk in? En hoeveel effect hebben politieke belangen eigenlijk op participatie? Hoe belangrijk is het om politiek sensitief te zijn als je met participatie bezig bent? In deze blog gaan we in op participatie en politieke verhoudingen.

Wat zijn politieke verhoudingen?

Politieke partijen worden gekozen door het volk. Zij zijn de volksvertegenwoordigers in de politiek-bestuurlijke organisaties en vertegenwoordigen de standpunten en belangen van hun politieke partij waarvoor zij staan. Vanwege die standpunten worden zij door hun achterban gekozen. Met deze standpunten proberen politici invloed uit te oefenen op het overheidsbeleid. Elke partij heeft eigen thema’s en standpunten die de politieke agenda van een politicus of bestuurder bepalen. Iets om rekening mee te houden als je met participatie bezig bent dus. En dat is niet altijd gemakkelijk.

Wat voor invloed hebben politieke verhoudingen op het participatieproces?

In nagenoeg elk proces heb je met politiek te maken. Politiek is een systeem. Een systeem of proces met coalitiegenoten, voorstanders en tegenstanders, waarbij naast inhoudelijke raakvlakken en overeenkomstige belangen ook het onderling vertrouwen een rol speelt. Hoe meer vertrouwen, hoe beter de samenwerking.

Een politieke samenwerking in een systeem dat gebonden is aan een vierjaarcyclus met verkiezingen. Verkiezingstijd is over het algemeen een moeilijke tijd om tot besluitvorming te komen. Omdat de besluitvorming direct een gevolg kan hebben voor de verkiezingsuitslag voor de politieke partij. Je merkt dat bijvoorbeeld aan lastige besluiten die vlak voor verkiezingen uitgesteld gaan worden en worden overgelaten aan een volgend bestuursorgaan. Of andersom: projectplanningen worden aangepast zodat ze voor het einde van de vierjaarcyclus afgerond kunnen worden. Een politiek systeem met dynamiek, waar je in je participatieproces altijd rekening mee moet houden.

Datzelfde geldt voor verborgen agenda’s. Naast politieke agenda’s kunnen verborgen agenda’s invloed hebben op een participatieproces. Bijvoorbeeld omdat een bestuurder of politicus een andere doelstelling heeft dan een eerder gesteld doel. Omdat er meerdere belangen spelen (persoonlijk belang versus algemeen belang, coalitie belang versus partijbelang). Het kan van alles zijn, zonder dat je het weet of er invloed op hebt, waardoor uiteenlopende belangen en verborgen agenda’s dus een (negatief) effect op je participatieproces kunnen hebben.

Tenslotte is macht een politieke invloed waarmee je rekening moet houden. Door je bewust te zijn van de context/omgeving, de verschillende rollen en spelregels (zoals bijvoorbeeld wetgeving, contractuele afspraken en toezeggingen) krijg je inzicht in macht en machtsverhoudingen. Dat helpt bij het vormgeven van je participatieproces en om tot een besluit te komen.

Hoe ga je om met politieke verhoudingen bij participatie?

Besef dat het proces onderhevig kan zijn aan flinke dynamiek door continue politieke invloeden. Het tijdig signaleren van alle politieke invloeden in het proces, vraagt om politieke sensitiviteit. Een eigenschap waarover je moet beschikken als je met participatie bezig bent.

Politieke sensitiviteit bestaat uit het in samenhang kunnen benaderen van de elementen: proces (of systeem), belangen, macht, signalen en actie. Zij vormen een samenspel van radertjes en beïnvloeden elkaar continu. Als je begrijpt hoe het systeem werkt, welke belangen er allemaal spelen en welke machtsverhoudingen er zijn en je herkent de signalen uit de omgeving, dan kun je gericht actie hierop inzetten. Oftewel, je moet het hele speelveld met alle belangen (intern en extern) kunnen overzien en ingrijpen naar behoefte.

Hoe herken je signalen vanuit de omgeving?

Hoe herken je zulke signalen vanuit de omgeving? Bijvoorbeeld:

• Je merkt bij bewoners dat er achterdocht is over intenties voor een participatieproces vanwege eerdere negatieve ervaringen met de politiek uit het verleden.
• Er zijn zorgen over de transparantie van een politiek besluit en daarom worden er verzoeken ingediend op basis van de WOO (Wet Open Overheid).
• Je ontdekt terughoudend bij bewoners om constructief mee te denken omdat ze geen vertrouwen hebben. “Het leidt toch nergens toe” en “We worden toch niet serieus genomen” zijn dan veelgehoorde opvattingen.
• De bestuurder stelt het proces en de vooraf vastgestelde spelregels ter discussie en beslist om het anders te doen.

Bij dit soort signalen is het van belang om direct acties eraan te koppelen. Dat kan door bijvoorbeeld individueel het gesprek aan te gaan met de betreffende belanghebbende om exact boven tafel te krijgen wat er speelt. Als je de oorzaak weet, kun je hier invloed op uitoefenen en het proces op bijsturen. Is er bijvoorbeeld wantrouwen vanuit de buurt voor een wethouder, dan kun je ervoor kiezen om een andere wethouder voor dit proces namens het college naar voren te schuiven.

Participatie en politieke verhoudingen, hoe voorkom je negatieve invloeden op het proces

Het voorkomen van negatieve politieke invloeden op het proces is natuurlijk het allerbeste. Door bestuurders en politici betrokken en aangehaakt te houden, door hen tijdig te betrekken bij keuzes, door spelregels en rolverdeling vooraf vast te leggen (in een participatieplan), door regelmatig terug te koppelen en door de rolzuiverheid te bewaken kun je voorkomen dat er in het proces onregelmatigheden of strubbelingen ontstaan die leiden tot wantrouwen en verlies van draagvlak.

Wil je meer lezen over participatie?

Deze blog over participatie en politieke verhoudingen is een bewerking van hoofdstuk 7 uit Handboek Bewonersparticipatie.

Ben je door het lezen van deze blog benieuwd geworden naar ons Handboek? Via onze website kun je het boek aanschaffen. Het is hét handboek dat elke professional die iets met bewonersparticipatie doet op het bureau of in de kast wil hebben. Met basistheorie, praktijk én verdieping en heel veel inspiratie en voorbeelden.

Heb je hulp nodig bij participatie?

Via ons participatiebureau ParticipatieKracht verzorgen we zowel strategisch advies als participatiemanagement. Ook ontzorgen we met onafhankelijke gespreksleiding tijdens bewonersbijeenkomsten.

Wil je zelf beter worden in een goede voorbereiding en uitvoering van participatieprocessen? Neem dan eens een kijkje bij onze workshops en trainingen op open inschrijving (basis / verdieping) of kies samen met collega’s voor een incompany training op maat.